.Wyższy poziom testosteronu dzięki jedzeniu większej ilości mięsa — taką obietnicę można spotkać w mediach społecznościowych. Badanie 2546 mężczyzn w średnim wieku nie dostarczyło jednak jej potwierdzenia. Większy udział białka zwierzęcego względem roślinnego wiązał się z niższymi stężeniami hormonu. Wyniki wymagają ostrożnej interpretacji: nie dowodzą, że mięso obniża testosteron ani że zastąpienie go roślinami podniesie jego poziom.
Poziom testosteronu a białko w diecie
Testosteron odgrywa ważną rolę między innymi w budowaniu i utrzymywaniu masy mięśniowej. Białko również jest potrzebne mięśniom. Z tych dwóch faktów nie wynika jednak, że zwiększenie ilości białka zwierzęcego automatycznie podnosi stężenie hormonu.
Zależność tę przeanalizował zespół z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii. Badaniem objęto 2546 mężczyzn w wieku od 42 do 60 lat, mieszkających we wschodniej części kraju.
Uczestnicy prowadzili przez cztery dni zapisy spożywanych produktów. Naukowcy zestawili informacje o diecie z wynikami badań krwi. Pracę opublikowano w czasopiśmie „International Journal of Food Sciences and Nutrition”.
Była to analiza obserwacyjna, a nie eksperyment, w którym mężczyznom przydzielano określone jadłospisy.
Białko zwierzęce nie oznacza wyłącznie mięsa
Wyższe spożycie białka zwierzęcego oraz większy stosunek białka zwierzęcego do roślinnego wiązały się z niższym stężeniem całkowitego testosteronu. W przypadku białka roślinnego obserwowano zależność w przeciwnym kierunku.
Istotne jest jednak rozróżnienie poszczególnych źródeł. Kategoria białka zwierzęcego obejmuje nie tylko mięso, ale również nabiał, ryby i jaja.
Dokładniejsza analiza wykazała, że białko z nabiału wiązało się z niższym całkowitym testosteronem i niższym stężeniem SHBG — białka wiążącego hormony płciowe. Dla białka pochodzącego z samego mięsa stwierdzono związek z niższym SHBG, ale nie z całkowitym testosteronem. Nie można więc przedstawiać wyniku dotyczącego całego białka zwierzęcego jako dowodu na obniżanie testosteronu przez mięso.
Co pokazała analiza wolnego testosteronu?
Większość testosteronu krążącego we krwi jest związana z białkami. Niewielka część pozostaje niezwiązana — to tak zwany wolny testosteron. Pomiar lub oszacowanie tej frakcji pozwala uzupełnić informacje wynikające z samego stężenia całkowitego.
W fińskim badaniu wolny testosteron wyliczano na podstawie dostępnych danych, zamiast oznaczać go bezpośrednio.
Wyższy stosunek białka zwierzęcego do roślinnego wiązał się z niższym wyliczonym stężeniem wolnego testosteronu. Natomiast większe spożycie białka roślinnego ze źródeł innych niż zboża było powiązane z wyższą wartością tego wskaźnika. Do takich źródeł należą między innymi warzywa, rośliny strączkowe i orzechy.
Zależności dotyczące wolnego testosteronu były jednak mniej spójne niż wyniki dla testosteronu całkowitego i SHBG.
Zamiana białka nie dała jednoznacznego wyniku
Naukowcy przeprowadzili także analizy statystyczne zastępowania białka zwierzęcego białkiem roślinnym. Modele uwzględniały zamianę źródła białka przy zachowaniu tej samej wartości energetycznej.
Nie była to rzeczywista interwencja żywieniowa. Uczestnicy nie zmieniali jadłospisu pod nadzorem zespołu na potrzeby tego porównania.
Analizy nie wykazały istotnego związku takiej zamiany z całkowitym ani wyliczonym wolnym testosteronem. Nie pozwalają zatem obiecać, że zastąpienie mięsa lub innych produktów zwierzęcych roślinnymi odpowiednikami podniesie poziom hormonu. Brak istotnego wyniku nie rozstrzyga też, że żadnego wpływu nie ma.
Różnice były niewielkie, a ich znaczenie zdrowotne pozostaje nieznane
Miika Wynne-Ellis z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii podkreślał, że choć część różnic była istotna statystycznie, ich wielkość pozostawała stosunkowo mała. Badanie nie ustaliło, czy przekładały się one na zdrowie uczestników.
To ważna granica interpretacji. Różnica w wyniku laboratoryjnym nie musi oznaczać zmiany siły mięśni, samopoczucia czy sprawności seksualnej.
Ograniczeniem jest również skład badanej grupy, obejmującej głównie białych mężczyzn w średnim wieku. Nie wiadomo, czy podobne zależności wystąpiłyby u młodszych osób lub w innych populacjach.
Dlaczego źródła białka mogą mieć znaczenie?
Autorzy rozważają kilka możliwych wyjaśnień. Produkty dostarczające białka różnią się również zawartością pozostałych składników odżywczych.
Źródła roślinne często zawierają więcej błonnika, węglowodanów i nienasyconych kwasów tłuszczowych. Produkty zwierzęce mogą dostarczać więcej tłuszczów nasyconych i cholesterolu. Zaobserwowane zależności mogą więc odzwierciedlać szerszy sposób odżywiania, a nie działanie samego białka.
Możliwe są także różnice w reakcjach metabolicznych, w tym związanych z insuliną. Badacze rozważają również udział procesów zapalnych. Żaden z tych mechanizmów nie został jednak potwierdzony jako przyczyna opisanych wyników.
Dieta mięsna nie jest sprawdzoną receptą na testosteron
Badanie nie było bezpośrednim testem diety carnivore, opartej niemal wyłącznie na produktach zwierzęcych. Nie daje podstaw, by przedstawiać taki sposób żywienia jako metodę zwiększania testosteronu.
Nie uzasadnia też przeciwnej obietnicy, że samo zwiększenie białka roślinnego zapewni poprawę gospodarki hormonalnej. Stężenia hormonów i ich działanie zależą od wielu czynników, a wyższy wynik nie jest automatycznie lepszy.
Do ustalenia, czy zmiana źródeł białka rzeczywiście wpływa na poziom testosteronu i czy ma to znaczenie dla zdrowia, potrzebne są badania długoterminowe oraz kontrolowane eksperymenty żywieniowe.
Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie International Journal of Food Sciences and Nutrition .