Dlaczego niektórzy ludzie dożywają 100, a nawet 110 lat, zachowując względnie dobre zdrowie? To pytanie od lat rozpala wyobraźnię naukowców. Coraz więcej badań sugeruje, że odpowiedź może dosłownie płynąć w ich żyłach. Krew stulatków i superstulatków wykazuje bowiem wyraźne różnice w porównaniu z osobami, które starzeją się „standardowo”.
Dla biologów starzenia to sygnał alarmowy – i jednocześnie ogromna szansa.
Kim są „superstarcy” i dlaczego ich krew jest tak cenna?
Stulatkowie (100+) i superstulatkowie (110+) stanowią niezwykle wąską, ale rosnącą grupę populacji. To ludzie, którzy nie tylko długo żyją, ale często unikają wielu chorób typowych dla podeszłego wieku, takich jak ciężka demencja, nowotwory czy choroby serca.
Badania pokazują, że korzystne biomarkery we krwi tych osób pojawiają się znacznie wcześniej – nawet już po 60. roku życia. To sugeruje, że proces zdrowego starzenia zaczyna się dużo wcześniej, niż zwykle myślimy.
Przypadek Marii Branyas: 117 lat i „młoda” biologia
Jednym z najlepiej przebadanych przykładów jest Maria Branyas, która dożyła 117 lat i była jedną z najstarszych osób na świecie. Hiszpańscy naukowcy przeprowadzili wyjątkowo szczegółową analizę jej krwi, genomu i metabolizmu.
Wyniki były zaskakujące:
- bardzo niski poziom „złego” cholesterolu,
- wyjątkowo sprawny układ odpornościowy,
- komórki zachowujące się tak, jakby były o wiele młodsze biologicznie.
Co ciekawe, Branyas miała bardzo krótkie telomery, czyli struktury zwykle kojarzone z szybszym starzeniem i wyższym ryzykiem śmierci. W jej przypadku mogło to jednak działać ochronnie – krótszy cykl życia komórek mógł ograniczać ryzyko nowotworów.
To podważa popularne przekonanie, że telomery zawsze są dobrym „zegarem starzenia”.
Chińskie badania: wspólny wzór w krwi stulatków
Najnowsze badania z Chin, opublikowane latem, objęły 65 stulatków z jednego regionu. Porównano ich profile krwi z osobami w średnim i podeszłym wieku.
Wyniki były spójne:
- niższe poziomy kwasów tłuszczowych,
- mniejsze stężenia alkoholi tłuszczowych,
- wyraźnie odmienny zestaw metabolitów.
Zdaniem autorów te różnice mogą w przyszłości posłużyć jako biomarkery długowieczności, a nawet doprowadzić do powstania tzw. „krwistego zegara życia”, który szacowałby tempo biologicznego starzenia.
Krew jako nośnik informacji o starzeniu
Krew to nie tylko transport tlenu. To mobilny system sygnałowy, który wpływa na:
- funkcjonowanie mózgu,
- stan zapalny,
- regenerację tkanek,
- ryzyko chorób przewlekłych.
Nieprzypadkowo trwają badania nad wpływem „młodej krwi” na procesy starzenia komórek skóry czy mięśni. Metabolomika krwi – czyli analiza setek drobnych cząsteczek – stała się jednym z najgorętszych kierunków w geronauce.
Jedno z dużych badań z 2024 roku, obejmujące około 5000 osób w wieku od 18 do 110 lat, wykazało unikalne sygnatury metaboliczne charakterystyczne wyłącznie dla ekstremalnej długowieczności. Szczególną rolę odgrywały tu niezbędne kwasy tłuszczowe, łączące metabolizm lipidów z innymi kluczowymi procesami biologicznymi.
Geny to nie wszystko. Styl życia nadal ma znaczenie
Choć genetyka odgrywa istotną rolę, nie jest wyrokiem. Maria Branyas przez całe życie stosowała dietę śródziemnomorską, bogatą m.in. w fermentowane produkty mleczne. Jej mikrobiom jelitowy był zaskakująco „młody”, co mogło wspierać zdrowe starzenie.
Coraz więcej danych wskazuje, że dieta, środowisko i nawyki współpracują z genami, a nie działają w oderwaniu od nich.
Co z tego wynika dla nas wszystkich?
Na dziś nie istnieje jedno badanie krwi, które powie nam, ile lat będziemy żyć. Starzenie to proces złożony, podatny na losowe zdarzenia. Jednak badania nad krwią stulatków mogą w przyszłości:
- pomóc wcześnie wykrywać osoby „szybko starzejące się”,
- wskazać cele dla nowych leków,
- doprowadzić do terapii spowalniających starzenie biologiczne.
Krótko mówiąc: krew najdłużej żyjących ludzi może stać się mapą drogową do zdrowszej starości dla reszty populacji.