Przez lata sądzono, że beta-HPV – „skórne” odmiany wirusa brodawczaka – co najwyżej pomagają promieniowaniu UV rozkręcić nowotwór. Najnowsze badanie pokazuje jednak coś znacznie poważniejszego: beta-HPV może bezpośrednio napędzać wzrost raka płaskonabłonkowego skóry (cSCC), integrując swój materiał genetyczny z DNA nowotworu i uruchamiając produkcję wirusowych białek. Wniosek pochodzi z opisanego w New England Journal of Medicine przypadku 34-letniej pacjentki z wrodzonym defektem odporności (mutacje w genie ZAP70), u której nawracający cSCC ustąpił po przeszczepie komórek macierzystych przywracającym prawidłowe działanie limfocytów T.
Co odkryli naukowcy – i dlaczego to jest przełom
- Integracja beta-HPV w genomie guza. Analiza molekularna wykazała, że wirus wniknął do DNA komórek nowotworowych i był aktywny – jego białka utrzymywały chorobę. To przeczyło dotychczasowemu poglądowi, że beta-HPV jest tylko „pasażerem” i nie podtrzymuje cSCC.
- Kluczowa rola odporności. U pacjentki stwierdzono defekt sygnalizacji receptora T-komórkowego (ZAP70), który rozbrajał komórki T wobec HPV. Po przeszczepie szpiku i odbudowie prawidłowej odpowiedzi immunologicznej – rak i inne choroby związane z HPV ustąpiły i nie wróciły w wieloletniej obserwacji. To bezpośredni dowód, że u osób z ciężkimi zaburzeniami odporności beta-HPV może działać jak pełnoprawny onkogen.
- Zmiana paradygmatu. Instytuty NIH podkreślają, że to pierwsze jednoznaczne pokazanie onkogennej roli beta-HPV w skórze człowieka i sygnał, by u chorych z nawrotowym cSCC i podejrzanym tłem immunologicznym szukać aktywnego wirusa w tkance guza.
Co to oznacza dla pacjentów i lekarzy
- Diagnostyka precyzyjna. W przypadkach agresywnych, nawracających cSCC warto rozważyć testy na integrację beta-HPV w DNA guza oraz ocenę funkcji limfocytów T. To może odsłonić prawdziwy napęd choroby i skierować terapię na układ odpornościowy.
- Terapie celowane w odporność. Gdy nowotwór „jedzie” na defekcie immunologicznym, leczenie przywracające sprawną odporność (od immunoterapii po procedury transplantacyjne u wybranych chorych) może być skuteczniejsze niż kolejne wycięcia guzów. Przypadek z NEJM to mocny kliniczny argument.
- UV wciąż ma znaczenie – ale nie zawsze jest sprawcą. U opisywanej pacjentki mechanizmy naprawy uszkodzeń UV działały, a mimo to rozwinął się nowotwór. Wniosek: czynnik wirusowy + osłabiona odporność potrafią samodzielnie uruchomić cSCC.
Szerszy kontekst: alfa-HPV vs. beta-HPV
Typy alfa-HPV od dawna znamy jako przyczynę raka szyjki macicy i części nowotworów gardła; integrują się z genomem i produkują białka onkogenne – stąd skuteczność szerokich programów szczepień. Teraz pojawia się analogiczny – choć rzadszy i zależny od odporności – scenariusz dla beta-HPV w skórze. To kierunek dla przyszłych badań przesiewowych i nowych strategii prewencji u osób z zaburzeniami odporności.
Co dalej?
- Badania kohortowe: trzeba sprawdzić, jak często beta-HPV integruje się w guzach cSCC i u jakich pacjentów.
- Testy kliniczne: czy modyfikacja układu odpornościowego (od immunoterapii po transplantacje w ściśle określonych wskazaniach) poprawi wyniki leczenia u chorych z potwierdzoną aktywnością beta-HPV?
- Standaryzacja diagnostyki: ścieżki laboratoryjne do wykrywania integracji wirusa i jego transkryptów w tkance nowotworowej.
W skrócie: ten pojedynczy, dobrze udokumentowany przypadek otwiera drzwi do nowej klasyfikacji i leczenia części raków skóry – nie tylko nożem i lampą UV, ale również precyzyjną medycyną wirusowo-immunologiczną.
Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie The New England Journal of Medicine .