Czy męskie i żeńskie mózgi starzeją się tak samo? Najświeższe, wieloośrodkowe badanie MRI mówi: nie do końca. Analiza 12 638 skanów mózgu od 4 726 zdrowych poznawczo osób (wiek 17–95 lat) wykazała „skromne, ale systematyczne” różnice między płciami w tempie zaniku struktur mózgowych. U mężczyzn z wiekiem kurczyło się więcej obszarów, zwłaszcza w korze mózgowej; u kobiet zmiany były mniejsze i dotyczyły mniejszej liczby regionów. Co ważne, te różnice nie tłumaczą wyższej częstości choroby Alzheimera u kobiet.
Co dokładnie zbadano
Zespół z Uniwersytetu w Oslo zebrał podłużne (powtarzane) badania MRI z 14 kohort, porównując zmiany objętości istoty szarej i białej, grubości kory i powierzchni kory. Uwzględniono różnice w „rozmiarze głowy” (wielkość mózgu), żeby porównania były uczciwe. Wynik: u mężczyzn częściej obserwowano spadki objętości w licznych regionach, podczas gdy u kobiet grubość kory zmieniała się słabiej wraz z wiekiem.
A co z hipokampem i pamięcią?
Hipokamp – kluczowy ośrodek pamięci – zwykle bywa „na celowniku” w badaniach demencji. Tutaj nie znaleziono istotnych różnic płci w tempie zmian objętości hipokampa w bezpośrednim porównaniu. Dopiero przy porównaniu z uwzględnieniem różnic w oczekiwanej długości życia w starszym wieku widać było szybszy spadek u kobiet – co autorzy interpretują raczej jako efekt dłuższego życia, a nie dowód większego ryzyka neurodegeneracji z samej płci. Innymi słowy: sama strukturalna „mapa ubytków” nie wyjaśnia przewagi zachorowań na Alzheimera u kobiet.
Dlaczego to odkrycie jest istotne
W przestrzeni publicznej funkcjonuje prosty skrót myślowy: „skoro więcej kobiet choruje na Alzheimera, to ich mózgi muszą starzeć się szybciej”. Najnowsze wyniki obalają ten skrót. Męskie mózgi tracą objętość szybciej w większej liczbie obszarów, ale to nie przekłada się automatycznie na demencję. Na ryzyko wpływa wiele czynników – genetyka, hormony, styl życia, choroby współistniejące – a biologia starzenia się ma więcej wymiarów niż sama objętość struktur.
Kontekst: nauka długo pomijała różnice płci
Jeśli masz wrażenie, że to temat „odkrywany na nowo”, masz rację. Jeszcze niedawno badania neuronaukowe rzadko analizowały dane z podziałem na płeć. Przegląd literatury pokazuje, że w 2019 r. tylko ok. 5% artykułów w neuronauce/psychiatrii traktowało płeć jako zmienną odkrywczą – czyli realnie sprawdzało różnice między kobietami i mężczyznami, zamiast wszystko uśredniać. To miało poważne konsekwencje dla zrozumienia zdrowia mózgu. Dziś zaczynamy to nadrabiać.
Co z tego wynika dla Ciebie (i medycyny)
- Nagłówek dnia: w ujęciu strukturalnym męskie mózgi kurczą się szybciej w większej liczbie regionów niż żeńskie – efekt niewielki, ale powtarzalny.
- Bez uproszczeń: to nie tłumaczy przewagi Alzheimera u kobiet; potrzeba badań łączących obrazowanie, markery biologiczne, hormony, czynniki społeczne i styl życia.
- Dla badań i kliniki: standardem powinno być raportowanie i analizowanie wyników z podziałem na płeć – inaczej łatwo przeoczyć ważne niuanse.